طبع پسته در طب سنتی ایرانی؛ گرم است یا سرد؟

پسته یکی از محبوب‌ترین خشکبارهای ایرانی است که هم به‌صورت تازه، هم شور و هم بو داده مصرف می‌شود. در طب سنتی ایران، سؤال رایج این است که طبع پسته چیست؟ گرم است یا سرد؟ در این مقاله با استناد به منابع معتبر طب سنتی ایرانی (کتاب‌های قانون، مخزن‌الادویه، ذخیره خوارزمشاهی و مقالات علمی جدید) به‌طور کامل به این موضوع می‌پردازیم. با آگاهی از مزایای طبع گرم پسته بوداده، نمکی و خام و نقش آنها در تقویت بدن و بهبود مزاج، می‌توانید با اطمینان بیشتری محصول مناسب خود را انتخاب کنید. اگر قصد دارید پسته اکبری نمکی، باکیفیت و قیمت مناسب تهیه کنید، سایت آقای پسته گزینه‌ای مطمئن برای یک خرید آسان و مطمئن خواهد بود.

 طبع پسته خشک و بو داده

اکثر مراجع کلاسیک طب سنتی ایران، طبع پسته خشک و بو داده را گرم و خشک در درجه دوم می‌دانند. ابن‌سینا در کتاب قانون: پسته را گرم و خشک می‌نامد.

عقیلی علوی شیرازی در مخزن‌الادویه: «پسته گرم و خشک است در آخر دوم».

حکیم مؤمن تنکابنی: پسته گرم در دوم و خشک در اول تا دوم.

تحقیقات جدید هم این موضوع را تأیید کرده‌اند؛ مثلاً مطالعه‌ای در دانشگاه علوم پزشکی تهران (1394) با بررسی ۳۰ منبع کلاسیک طب ایرانی نشان داد که در ۸۷ درصد منابع، طبع پسته خشک گرم و خشک ذکر شده است.

 طبع گرم پسته باعث می‌شود این خوراکی ارزشمند در روزهای سرد سال انتخابی عالی باشد؛ چون هم بدن را گرم می‌کند، هم به تقویت ایمنی و کاهش بلغم کمک می‌کند. با این حال، چون پسته خشک و بو داده مزاجی نسبتاً خشک دارد، افرادی که مزاج گرم و خشک دارند، بهتر است آن را با احتیاط مصرف کنند و در کنار آن از مصلح‌هایی مثل سکنجبین یا انار استفاده کنند تا تعادل مزاجی حفظ شود. بنابراین اطلاع از اینکه روزانه چند عدد پسته بخوریم یا خوردن کدام پسته برای ما مناسب‌تر است اهمیت فراوانی دارد.

طبع گرم پسته بو داده برای کدام دسته از افراد پیشنهاد می‌شود؟

بهترین مصلح پسته بو داده

مصلح پسته بو داده یعنی خوراکی‌هایی که به تعادل مزاج پسته کمک می‌کنند و از عوارض احتمالی آن مخصوصاً برای افراد گرم‌مزاج جلوگیری می‌کنند. پسته بو داده گرم و خشک‌تر از پسته خام است، بنابراین مصلحات آن معمولاً سرد یا تر هستند. در طب سنتی، مصلح‌های اصلی پسته بو داده شامل موارد زیر هستند:

1. سکنجبین: بهترین مصلح برای کاهش گرمی و خشکی پسته بو داده سکنجبین است و به هضم و جلوگیری از تشنگی و حرارت بیش از حد کمک می‌کند.

2. انار (به‌ویژه انار ترش): انار خنک‌کننده و معتدل‌کننده طبع گرم و خشک پسته بو داده است و برای متعادل کردن طبع افراد صفراوی عالی است.

3. زرشک: طبع سرد و خشک زرشک با خاصیت تعدیل‌کنندگی حرارت، شدت خشکی طبع پسته بوداده را کاهش می‌دهد.

4. آب‌لیمو یا لیموی تازه: اگر به دنبال مصلحی خنک‌کننده و کاهش دهنده گرمی هستید، در کنار خوردن پسته بوداده حتما لیمو و آب لیمو تازه هم مصرف کنید.

5. خوردنی‌های ترکننده مثل آلو بخارا: این خوردنی‌ها گزینه‌ای ایده‌آل برای جلوگیری از یبوست ناشی از خشکی پسته بو‌داده هستند و برای افراد با طبع خشک توصیه می‌شود.

6. سردبنیه‌ها مانند خیار یا هندوانه (در مقدار کم): در کنار مصرف پسته بوداده با طبع گرم و خشک، خوردن مقدار کم سردبنیه‌ها به حفظ تعادل کمک می‌کند.

طبع پسته تازه (پسته خندان تر یا کالک)

طبع پسته تازه با پسته خشک تفاوت دارد. پسته تازه به‌دلیل رطوبت بالا، گرم و تر (معادل صفراوی-دموی) محسوب می‌شود. در ذخیره خوارزمشاهی و تحفه‌المؤمنین آمده که پسته تازه «رطوبتش غالب است و به دم نزدیک‌تر است». بنابراین اگر پسته را تازه و خام مصرف کنید، طبع آن به گرمی و تری تمایل دارد و برای افراد با مزاج سرد و خشک بسیار مفید است.

بهترین مصلح پسته خام

طبع پسته خام نسبت به پسته بو داده گرم و تر است و خشکی کمتری دارد. بنابراین مصلحات آن کمی متفاوت‌اند و بیشتر برای تعدیل گرمی، جلوگیری از نفخ و کمک به هضم به کار می‌روند. مصلحات پسته خام در طب سنتی شامل موارد زیر هستند:

1. سکنجبین: بهترین مصلح برای پسته خام سکنجبین است هم گرمی مزاج را کاهش می‌دهد هم به هضم بهتر، جلوگیری از غلظت خون و احساس سنگینی کمک می‌کند.

2. آب انار (ترش یا ملس): انار ترش یا ملس متعادل‌کننده طبع گرم پسته تازه بوده و برای کاهش حرارت اضافی در افراد گرم‌مزاج عالیست.

3. زرشک: طبع سرد و خشک زرشک به پایین آوردن گرمی پسته خام کمک می‌کند و برای پیشگیری از جوش و حرارت داخلی بدن بسیار موثر است.

4. آلو بخارا یا آلو ترش: آلو بخارا رطوبت‌بخش و ملین بوده و به جلوگیری از خشکی ناشی از مصرف زیاد پسته خام کمک می‌کند.

5. میوه‌های با طبع کمی سرد مثل سیب یا خیار (به مقدار کم): مصرف مقدار کمی از این میوه‌ها طبع گرم پسته خام را متعادل می‌کند.

طبع پسته شور

وقتی پسته را با نمک فراوان شور می‌کنند، گرمی آن افزایش می‌یابد و خشکی‌اش هم شدیدتر می‌شود. حکیم نورالدین شیرازی می‌گوید: «نمک، گرمی و خشکی پسته را زیاد می‌کند». بنابراین مصرف زیاد پسته شور برای افراد گرم‌مزاج (صفراوی و دموی) ممکن است باعث جوش صورت، کهیر، خارش پوست، سردرد و افزایش فشار خون شود.

خواص طبع گرم پسته برای افراد مختلف

پسته با طبع گرم و ارزش غذایی بالا، برای زنان یک خوراکی تقویت‌کننده قلب و عروق محسوب می‌شود. وجود چربی‌های مفید و فیبر در آن، به کاهش کلسترول بد، افزایش کلسترول خوب و تنظیم فشار خون کمک می‌کند و در نتیجه احتمال بروز بیماری‌های قلبی و سکته را کاهش می‌دهد. همچنین باعث بهبود سردی رحم، تنظیم هورمون‌ها و افزایش شیر مادر می‌شود. مصرف پسته تازه با پوست سبز (کالک) در بارداری (به مقدار متعادل) برای رشد مغز جنین مفید است. برای کودکان نیز پسته منبعی عالی از پروتئین، ویتامین B6، فولیک اسید و اسیدهای چرب امگا ۳ است که در رشد مناسب، تقویت سیستم عصبی، بهبود حافظه و افزایش انرژی روزانه نقش مهمی دارد ما به‌دلیل خشکی زیاد، بهتر است همراه کشمش یا مویز و در سنین بالای ۳ سال مصرف شود.

در مردان، ترکیباتی مانند آرژنین، روی و ویتامین B6 موجود در پسته می‌توانند جریان خون را تقویت کرده و به بهبود عملکرد جنسی کمک کنند. همچنین پسته با حمایت از تولید تستوسترون و تأمین انرژی پایدار، به تقویت عضلات و بهبود عملکرد ورزشی مردان موثر است. مجموع این ویژگی‌ها پسته را به یک خوراکی مؤثر برای افزایش توان جسمی و تقویت سلامت عمومی در هر سه گروه زنان، مردان و کودکان تبدیل می‌کند.

کلام آخر

بنابراین پاسخ نهایی این است که طبع پسته باغی (چه تازه و چه خشک) اصولاً گرم است، اما میزان تری یا خشکی آن بسته به تازگی و روش مصرف تغییر می‌کند. برای بهره‌مندی از خواص بی‌نظیر آن، همیشه همراه مصلح مصرف کنید و افراد گرم‌مزاج مقدار آن را محدود کنند.پسته ایرانی، گنجینه‌ای از طبیعت است؛ اگر با شناخت طبع و مصلح مصرف شود، هم لذت‌بخش است و هم شفابخش.